Vendima en Cristosende

O día abre, cunha navallada de luz, a fiestra do leste. Unha fiestra que ve ao home subir a un automóbil fresco, no que a aurora debuxa regatos sobre o cristal, co orballo mínimo dunha mañá que o leva camiño do outono. O automóbil corre sobre o asfalto, brincando por riba do Rodicio, onde o asombro é un convite permanente. Baixando pola Arca Aberta e subindo a Vilariño Frío, o home achégase a un río co que se ha encontrar máis tarde, cando arrimando á esquerda, pasado Valilongo, entre por Sestín, Pedrafita, e o alto de Celeirós ao camiño que o arrastra cara á da Pedra do Sol e a encrucillada onde a voz fonda do río chama por el cara o abismo, prodixio da xeoloxía, polo que a auga corre enlamada na saudade do océano.

A néboa lambe Lemos, alá detrás da tallada inmensa do Sil na montaña de Amandi, ao norte, e Parada ao leste, na chaira ao pé da Cabeza da Meda, e aos pés, alá no fondo, o río Mao, reencontrado,que cae pola barronca que labrou buscando o Norte. Do outro lado do regato, San Lorenzo saúda ao Sol, mentres nestoutra altura, os castiñeiros dormen, lacazáns, aínda na sombra. As ladeiras aparecen vestidas con saias de pedra: ringleiras de paredes nas que a terra se detén a alimentar o soño encarnado da colleita. O verde das cepas comeza a lourear mentres as uvas negrean, as tintas, e as brancas inchan coma verdes globos de mel e azucre.

Deixa á dereita o lugar, e as metáforas, para aparcar o automóbil a poucos metros dunha canella que sobe, nun breve abaneo, cinco ou sete paredes, para despois cruzar, perpendicular aos pataus, dereita cara o camiño de riba e a viña. Chega saudando aos que xa comezaron a xeira, amparados na néboa e na frescura, coa sensación de chegar tarde a unha cita coa Historia. Porque o home sabe que cada ano que baila, subindo e baixando polo lombo da serra, está máis cerca a despedida a unha vida que foi, e que a teima de volver está ensarillada na memoria, mais que na vida, e que esa é unha condena a vivir a última parte da existencia cunha ausencia imposta a coiteladas. Por iso é que dobra o corpo, agarra un cesto, bota man a unha navalla e trinca os acios onde podería vivir o sangue de Cristo, e asombrado da abundancia da colleita escápaselle unha interrogante:

– Il caberá o viño nas vasixas?

Bendita interrogante, bendita canseira.

A agulla do demo

Recibide, señor Conde, as novas que este voso humilde servo vos envía, pois vai no voso interese evitar a construción da ponte que ha unir Lemos e Caldelas, e que o abade deste mosteiro está decidido a levantar, mesmo coa axuda do demo, como eu mesmo lle escoitei dicir ao frade Hermesindo, cando este se queixaba de que os dezmos e gavelas xa lles eran pesarosas aos servas do mosteiro para reclamarlles máis, mesmo para a construción dunha ponte que en escasa medida os beneficiaría, e máis sabendo que aínda atraería a vosa ira a pretensión do mosteiro de facerse co moopolio do comercio do viño tamén na outra orela do río, como de feito é o amo das vides plantadas nesta. Vaivos, con esta, copia da carta que o señor Abade enviou á súa maxestade, El Rei Felipe, que Deus garde, demandando autorización e auxilio real na construción da devandita ponte.

Sabedes xa, Señor, a influencia dos vosos inimigos na Corte, aos que o señor abade se ten encomendado, recordándolles –en cartas escritas por esta mesma man, e por min mesmo despachadas, baixo a atenta mirada do Abade- que era do seu interese debilitar o máis posible esta vosa primeira base dos vosos estados e posesións.

Aproveito a ocasión para informarvos dos malos termos en que o Abade se encontra coa Reitor Provincial da Santa Inquisición, quen enviou un sobriño seu a investigar a viveza da fe dos servos do mosteiro, coa escusa de persistir nestes supersticións e crenzas pagás, así como a práctica das artes de bruxería, pois tiña chegado aos seus ouvidos –con ocasión dunha viaxe na que atravesou por Caldelas camiño de León- a lenda da ponte que o Mouro Belezú, coa axuda do demo, construía cada noite entre as dúas beiras do río, no lugar que lle din Agulla do Demo, para cruzar a Lemos os bois que roubaba en Caldelas. O sobriño foi despachado con moi malos modos polo señor Abade, quen, ocupado no espolio dos labregos, mal podía consentir a intromisión da Santa Irmandade na súa xeira recadadora.

Agardando que estas informacións axuden ao meu Señor, acompáñoas do rogo de que recibades, coa amabilidade coa que acostumades, este meu sobriño Miguel, que vos envío para que continúe a súa educación no lugar que estimedes oportuno, pois so a el me atrevo a confiarlle esta mensaxe.

EXIPTO

Hoxe a noticia é Exipto e a súa revolta. Asómbranos que aínda haxa xente capaz de dicir non, erguerse, e reclamar a simple liberdade. Miramos con complacencia esas espontáneas manifestacións, participamos -en certa medida- do seu furor, pero pronto empezaremos a descubrir nas portadas dos xornais perigosos intentos de desestabilización, manobras de grupos violentos (eu pregúntome, inxenuo de min, como é posible botar un ditador do goberno con boas palabras e manifestacións pacíficas) e conspiracións islámicas, terroristas disfrazados e o inmenso perigo para Occidente de que a rebelión entregue o poder –con eleccións ou sen elas- aos movementos proislamistas, nun país con oitenta millóns de habitantes. Non debe ser o mesmo pertencer a un partido islamista que a un demócrata cristián, ben o sabe deus, que despois de que os pacificadores de turno arrasen con todo, saberá escoller aos seus. Nada se dirá entón da colaboración das grandes compañías na conservación do statu quo, esas mesmas que reclaman liberdade de comercio, pero están dispostas a sacrificar a liberdade de palabra, por un prezo, que o negocio é o negocio.

No nome da liberdade correrá –xa corre- o sangue máis inxenuo, que descubriremos subitamente alleo cando o prezo do combustible empece a facernos baixar os graos do termostato da calefacción. Entón creremos que os rebeldes son unha banda de criminais perigosos e o que faga falta, pero por favor, que pare xa de subir o gasóleo, que este é un inverno especialmente frío, e se hai que queimar as pirámides para quentar aos fillos, que ninguén se preocupe: dos escrúpulos faremos a cabeza dos mistos. O home é unha especie na que se pode confiar.

O prezo da felicidade

 

O home achegábaselle, e a muller dubidou por un instante. Mirou ao can que o acompañaba e decidiuse:

Desculpe, veño de atopar esta cadeliña –dixo, ensinando unha criatura diminuta, cunha manta de prata polo lombo, que protestou ao verse exposta a unha nova ollada- e como vostede tamén leva un can … Non saberá de quen é?

Non, o home non sabía. Fixo memoria, lembrou a Jordan, co pelo negro como a noite no alto do lombo, e cadeliños pequenos que se cruzaban no su camiño, cada tarde: insolentes algúns, pretenciosos outros, medrosos case todos. Á súa muller sempre lle gustaran os Yorkshire, pero acabaran por adoptar o cruce de Labrador e Pastor Belga, máis de corenta quilos de carbón peludo, que tiraba da cadea inquedo, incómodo coa detención e a conversa.

– Non a coñezo. Pero ten que ter chip. Imos dar unha volta e en media hora, se non hai novidades, a ver …

A muller viu marchar ao home e máis ao can, dubidando do prometido regreso, pendente da hora de saída do rapaz do polideportivo, dándolle na cabeza voltas a un arrepentimento que non sentía.

– Quen me mandaría …

Mentres, o home e o can rodeaban, co peso da rutina ás costas, os edificios do pequeno campus da cidade, á espreita de algún detalle que resolvera o extravío. A noite caía sobre as beirarrúas en silencio, o parque estaba solitario: só un home, tal vez un mozo, sentado nunha pedra, escribía algo nun portátil. Máis adiante, unhas chaves sen ningunha identificación colgaban no valado que separaba a parte do xardín eternamente en obras, cerca da casamata dos operarios. Outra perda, pensou o home. No cima da costiña que levaba á igrexa, aquela muller dirixiuse a el:

– Desculpe. Non vería por aí unha cadeliña Yorkshire…

– Tena unha muller do outro lado do campus, cerca da piscina

A muller faloulle á moza que a acompañaba:

– Vai, nena, Vai rápido …

Unha moza botou a correr rente ás árbores: non correu moito, a cadeliña xa viña ao seu encontro no colo dun sorriso.

Un pito

Humphrey Bogart tivo que prender un pito para aguantar aquel terremoto que se lle viña enriba, a boca chea de fume encheuse de carmín, e pouco despois fixo memoria: aínda podía asubiar. O home, co cigarrillo entre dous dedos dunha man agarrada ao volante, asubiou, preguntándose canto tempo tardaría a autoridade gobernativa en prohibirlle asubiar, á vista do pracer que lle proporcionaba. En realidade, asubiar podía tomarse como un aceno machista: abondaba que pasase o bastante cerca a feminista axeitada. Tamén podía superar os decibelios permitidos, se se facía pola noite, en chegando á casa, rebentado, a faldra da camisa botándose fóra do pantalón, e descamisado e pitoño entrabas na felicidade do ascensor disposto a entregarte a un baño quente e unha pizza fría. Era tamén síntoma de pouco xuízo –máis dunha vez escoitara á súa nai dicirlle que parecía un manolito, e sempre quixo encontrar no dicionario esa acepción da palabra, pero iso si que era un caso para Sam Spade- e un vidroso sinal de pertenza as clases proletarias: a xente ben educada non facía moxigangas.

Á dereita, na terraza da cafetería, catro rapaces buscaban sitio debaixo dunha manta, amarrados ao fumo, desertores das atmósferas limpas. En fronte, como comprobou ao volver a cabeza, a porta doutro bar acubillaba outros tres corpos arreguizados, sostendo o costume, compartindo a calidade de expulsados do círculo máxico da pureza pulmonar. O home pegoulle outra calada ao cigarro, botándolle un ollo á luz vermella instalada naquel ollo redondo.

– Igual me ten aquí parado por fumar …- pensou, cunha triste retranca.

Houbo un tempo no que un home era rei na súa casa. Agora un fillo podíate denunciar se fumabas diante súa. Humphrey asubiaba cun cigarro entre os dedos despois de rexeitar os cartos de Lauren. Pero el so puido, mentres o semáforo desfacía aquel instante, arrebolar a cabicha contra o chan e pegar a asubiar “as times goes by“

P.S. http://www.youtube.com/watch?v=0V2y3diQBLQ

Penas e penas (1)

Ten pasado tanto tempo desde que collín a pluma por última vez que xa pensei que se me esquecera escribir. Parece ser que non, que aínda podo garabatear catro riscadelas nun papel e que iso poida dicir o que penso, ou, se acaso, o que sinto, e as máis das veces, unicamente o que vexo.

Porque o tempo val labrando esa confusión entre o que vemos e o que sentimos, entre o que sentimos e o que pensamos, entre o que pensamos e o que cremos que vemos. Non é que falle a vista: é que simplemente imaxinas cousas que non son o que parecen, e de aí veñen os desenganos. Unha das cousas que peor levei sempre, pero que cada vez levo peor é esa manía dos cans pequerrechos de fungar coma desesperados e vir botarse a ti coma se te foran comer, berrándoche de todo: langrán, abusón, sabichón, furafollas, chuleta, fillo de nai anónima e outras laretadas nas que é mellor non pararse moito, que se me avinagra a boca, e non é plan quedar con ese tasto entre os dentes, eses dentes que, cando llos recachas aos elementos en cuestión, ves como alandillan esfurricados onda o amo ou a ama, a que os salven da súa propia parvura.

O tempo vaime facendo confundir o que foi co que soño: soño co que foi pensando que o futuro debería ser así, esperto contemplando a mesma estrada un día si e outro tamén, unha estrada que leva a lugares onde son feliz durante un brevísimo instante, para descubrir que é inevitable o regreso á rutina das catro paredes, a choiva e os paseos atado a este dragón que me tocou en sorte, que non me deixa galgar pola herba ao meu entoxo, correr detrás dos micifuses maleducados e soberbios, espantar aos ananos rufos con algo máis que catro palabras ou facerlle as beiras ás moi agradables e fermosas donas que habitan a contorna: toda a vida se reduce á espera dun instante onde recuperar unha liberdade tan efémera que xa non sabe un se é castigo ou recompensa.

Os días do inverno van caendo ao ritmo da choiva, un ritmo escuro e húmido, caprichoso, tarabelo. As alegrías son pequenas, case todas teñen que ver coa comida, e foxen coma penas arrastradas polo aire, mentres estoutras penas: a distancia dos amigos, o sentimento de vivir apreixado entre as horas do reloxo, e a saudade das terras máxicas dos mouros e dos animais estraños, van furando, furando a alma, abrindo unha ferida negra que parece que non vai ter cura: a necesidade de ser outro sendo un mesmo.

A vila das ánimas

Jorge Emilio Bóveda, a piques de sacar un novo libro, ofrecíanos esta Vila das Ánimas alá pola caída do verán, e un, que ultimamente ten o vicio de simultanear lecturas varias, foi entrando na trama con vagar, ata acabar a lectura nunha tarde de inverno máis ben fea e gris, que resultou máis leve co último bocado a estas páxinas.

clip_image001A novela ten un punto caneiriano, ou dous: a influencia de Caneiro é ben visible en xiros, expresións e formalismos, e nun certo aire sentimental que preside toda a narración, un conto no que se parte da desavenencia expresa entre dous mundos –ou máis ben no desprezo evidente dun por parte do outro- para facer unha parábola do sentido da existencia. A mestura da realidade e do imaxinario, do rural e do urbano, do vital e do ultravital (aquilo que poida haber alén da vida, e a súa máis que posible conexión con esta, enredada na trama dos afectos) compoñen un relato atraente, cunha derta disharmonía rítimica: a novela avanza a arrempuxóns, cunha serie de dentes de serra cataclísmicos que levan ao lector ben enredado, cunha trama ben montada e bastante divertida, e personaxes definidos a trazos de sal gordo que encaixan perfectamente no ritmo e nas intencións do autor, que non deixa de sorprendernos ata a última páxina.

Camba

 

Sempre quixen ir a Camba. Hoxe fun. A néboa mordíalle o lombo á serra, por riba de Carfiel, e a neve, esa amiga branca, esmorecía na devasa que sobe desde o Burgo ao alto da serra. O pai falaba: Montemiau esta alá embaixo –dicía, mentres eu lle botaba un ollo ás pedras. Ou: esta foi unha abadía de moito nome. Admirábame dos contrafortes oblicuos, nos ángulos da planta, que aínda sosteñen a igrexa. Pola cara do nacente, no cima, onde o voadizo esgaza, había cañotos de edras secas, froito dunha limpeza incompleta. Por baixo da igrexa queda o esqueleto dunha casa pacega “Esta foi a habitación que viñemos arreglar, que chovía nela” . Pode admirarse o arco, aínda revestido coa cal de saberá o demo que ano. Un arco perfecto nunha parede que debe ter un metro de groso. Mirando a fachada vense tres tipos de cachotería, separados por regañas de un dedo. A fiestra do arco xa foi máis grande do que alí se vía, ou nin sequera era unha fiestra, senón unha porta a un recinto perdido. Abundan no lugar as paredes en pico, ocultas polos sangovinos (a botánica non é o meu forte) ou algo similar, e carballos novos. “Os tellados tiñan, por riba das latas, unha capa de area e outra de barro, e despois aínda outras táboas para soster as tellas”. Na porta da igrexa nova está marcada a data na que se edificou e quen era o abade. “ Había unha parede chea de libros, quen sabe onde van!” Porque San Juan de Camba foi mosteiro. “Buscade ben, que nestas paredes hai un tesouro -dicíanos o capataz-e o que encontre cada un é para el”. Cenobio fundando por San Fructuoso, alá polo século VII despois de Cristo, pouco se recoñece nas paredes cubertas de vexetación do que puido ser aquel cenobio: “estas eran terras do condiño” di o pai, e de volta para Caldelas, cruzando as Laguiñas: “… como vivía esta xente, sin unha horta sequera …”. San Frutuoso, foi o pai do monacato hispánico, moi anterior á entrada da orde de Cluny, e algunhas fontes indican que a regra monástica por el establecida era dunha severidade extrema. O día é frío, e os pés húmidos queren parar no Castro, a quentar o corpo cun café e unha miga de bica. A historia, case sempre, é amarga coma fel. A Historia non, pero hoxe non falamos de contos.

A cama de San Xoán

Ela tiña catorce anos e o pelo curto. El quince, e o cabelo longo coma os soños. O sol quentaba aquelas cabezas, postas a remollo no regato, alí ao pé do muíño, o muíño que aínda tragaba o seu brazo de auga, un brazo que caía polo burato do rodicio, un burato espido, inútil, que agora era só a voz dun cachón criando un cavorco por baixo das táboas, podres, incapaces de soster o peso dunha mosca, que resistían amparadas polas trabes cubertas de musgo. Un rato rillou naqueles miolos, deron en pórse de pé, en botar a andar. O regato aparecía inzado de pelouros, penedos grandes e pequenos, labrados polo tempo ata parecer cabezas durmidas de xigantes extraviados. Un toro caído sobre a corrente facía de ponte, e non souberon rexeitar aquel convite. Daquel outro lado da corrente había unha explanada pequena, e na explanada unha rocha, unha rocha que rodearon para encarar aquela boca: quen sabe como, o río labrara aquel penedo e deixárao como unha pía, pero do revés: coa boca para abaixo e unha porta beireada de avelairas. Entraron, a sombra era fresca sobre o leito de pedra. Naquela sombra descubríronse espidos, devorándose con fame antiga. O sol foi comendo a tarde, mentres eles riscaban na pedra marcas vellas coma o mundo: espirais infindas e aquela outra que imitaba unha serpe … Cando a luz agoniaba descubriron os reloxos, fuxiron apurados daquel niño, vixiados por dous ollos de vidro acochados entre as herbas tenras da orela. Feito aquel nó, a cobra entrou na cova, deitouse na espiral e abrazouse ao tempo, igual que o amor aperta a esperanza.

Comodidade

Leo, abducido polo nivel de soberbia que se desprende da noticia, un artigo de El País . A boca énchese de metal, e o peito de carraxe. Resulta inquietante que alguén poida considerar natural arredar das responsabilidades de dirección dun organismo privado a quen non comparte as súas opinións, e máis cando esas opinións sirven de sustento a unha lei que so sabe combater con represión unha realidade tecnolóxica imposible de evitar: en cada fogar hai, non unha: dúas imprentas. Resulta absurdo negar que a tecnoloxía dota da capacidade de reproducir e difundir calquera obra -a calquera persoa con recursos para acceder a ela- e aínda máis absurdo supoñer que a abrogación das garantías constitucionais é un paso na dirección correcta para salvagardar os dereitos de autor. É claro que a permisividade coas descargas de internet –esa laxa interpretación da amizade e do empréstimo- só beneficia ás compañías de telecomunicacións e ás multinacionais da industria norteamericana, que día tras día afianza os seus mecanismos de colonización cultural con estas e outras ferramentas. Pero a industria e os creadores non se defenderán coa inútil tentativa de prohibir o que pode facerse (alguén recorda os tempos nos que se podían retirar os libros do mercado mediante orde gobernativa –ben lixeira e áxil- de secuestro?) e o que esta lei pretende é entregar a determinadas persoas a tutela da liberdade, da mesma forma que entregou aos editores a xestión do recoñecemento da propiedade intelectual identificada esta coa comercialización da propiedade. Por iso, quen debe dimitir non é o señor De la Iglesia, senón unha ministra que emprega o cargo para confundir –interesadamente ou non – o interese público coa promoción dos intereses privados, asoballando os dereitos fundamentais recoñecidos nesa constitución que tanto lles enche a boca aos que –nada desinteresadamente- confunden democracia con estado de dereito.