Categoría: Agenor en Arizona

A quenlla

Teño que dicir, se non o dixen xa, que aquel meu mundo de Nova Orleáns era unha especie de pequena Babel, na que os amos falaban francés ou inglés, asegún lles dera o aire ou como quixeran facer o trato, os mexicanos falaban qe’etchi de normal ou español, e nada cando lle metían o coitelo a algún inocente que os trataba como se foran negros. Sempre fóra da vista da autoridade, claro. Os negros escravos falaban wolof, yoruba e non sei cantas linguas mais, entendían o francés para non escoitar o chicote, e logo deprendían a dicir yes tamén para dicir que si a calquera orde. Era aquela unha sociedade onde cadaquén tiña moi clara a súa posición, agás eu, que nadaba entre todas esas augas como unha quenlla á espera da súa ocasión. Ou iso quería eu pensar: que, nalgún momento, un golpe de sorte podía acabar por se presentar e verme contando por tegas nos dólares de prata, chegar á casa e ver meu pai na ruína de tanto trucar e retrucar, mercarlle a casa e botalo a el e ao capataz dunha patada no… traseiro, que me estaba volvendo refinado con tanto idioma e trato coa alta sociedade, aínda que só fora para sosterlle as copas ou forralos a ostias por non pagar as débedas; débedas que, chegados a ese punto, tiñan máis que pagas cos xuros que lle poñía a señora nos contratos, contratos que asinaban mirando cos dous ollos a doce barronca que se lle abría no escote. A linguaxe corporal era unha simple advertencia: xa te esprememos, agora non nos veñas dar a lata con choromicadas.

Aquela era unha vida dura, claro que si, pero dábame a rillar pan mol que podía mollar en viño, non en vinagre, e o viño, xa se sabe, acaba por se subir á cabeza e por facerlle pensar a un que ten de man cousas ás que nunca lle estará permitido chegar.

E pasou o que tiña que pasar. Tiña dezasete anos e quería ser unha quenlla, unha quenlla cun obxectivo na vida: o diñeiro, pero apareceu a Estela e todo esboroou como unha parede vella un día de chea.

Todo aconteceu da maneira máis natural, e ao mesmo tempo, máis absurda e estraña. Aquela era unha mañá de subhasta no mercado interior. Nada se me perdía a min naquel mercado do norte no que se vendían escravos de dubidosa procedencia. Mellor: eu non debía nin sequera pensar en achegarme alá por razón ningunha, que naquela parte da cidade vivía xente de coitelo grande e pistola engraxada, a mesma xente que o mesmo corría detrás dos negros fuxitivos que collía os cabalos para ir coller unha reata de indios para vender no mercado cando os barcos negreiros tardaban moito en chegar ou non chegaban por causa dos temporais ou do bloqueo. Porque a guerra xa comezara e os cabaleiros do Sur comentaban rufos, despois de Manasas, que aos yankees quedábanlles dous días.

Outra cousa que me debera ter impedido abandonar o refuxio da Hacienda era a posibilidade de ser capturado polos recrutadores do goberno, que aquel mes de agosto estaban especialmente activos, e non eran moi escrupulosos coa cor da pel para cubrila co uniforme gris. Como alguén dixo unha vez, o soldados e o diñeiro teñen en común que pouco importa a súa procedencia. Pero, como ben dixen, cumpría dezasete anos e decidín regalarme cunha rolda pola cidade. E así cheguei ao mercado do Norte para encontrar o cabelo negro de Estela arrandeándose na brisa que chegaba do mar.

Sean O’Sullivan

Foi así como entrei a ser un máis dos qe’etchi. Levoume o seu tempo, non vaian vostedes crer que a cousa foi chegar e encher. Primeiro tiven que demostrar que podía usar un coitelo para destripar calquera cousa, que podía achegarme a un caimán sen que o bicho me ventase, e que podía matalo cun daqueles coitelos que gastaban, un coitelo de sangrar co dobre de ancho e dobre de groso que o de matar os porcos. Os homes brancos de Nova Orleáns que deran unha volta por Texas e outros territorios do oeste chamábanlle Bowie, e metíalles moito respecto. Os qe’etchi pronunciaban boi, e a min pareceume axeitado para aquela folla capaz de fender a testa dun caimán. Afialo non era cousa de nenos, e despois de matar aquel bicho houben de esfolalo e preparar unhas brasas e uns espetos para asalo en condicións. Hai quen di que sabe a polo. Sabe ao que sabe, o polo é outra cousa, e por máis que o meu dente non teña nada de prosmeiro, habedes saber que, postos á cousa, o polo, ben despenado, con cayena e un par de herbas, ten outro tasto que non o do bicho.

Cando acabei a miña instrución co coitelo chegou o momento das armas de fogo, que eran cousa do patrón. O patrón, en ausencia de dona Rosa, era Sean O’Sullivan, ao que lle caín en graza ao pronunciar ben o seu apelido cando lle fun presentado, á miña chegada, e ao que non volvera ver ata ese instante porque o meu tempo de instrución co coitelo pasarao nos bohíos indios. O’Sullivan tiña o respecto dos qe’etchi porque fora el o que os trouxera a Nova Orleáns. O’Sullivan fora un dos mercenarios que, presuntamente contratados polo goberno de Yucatán contra México, acabaron rapinando o país por conta propia. Os maias, que se aliaran cun goberno que lles prometera mellores condicións que o mexicano, acabaron por rebelarse contra este despois de gañar as batallas e ver que a paz lles traía a mesma escravitude. O’Sullivan resultara ferido nunha escaramuza e quedou tirado na selva tres días, ata que unha muller qe’etchi, viúva pola guerra, o viu botando sangue pola boca, sentiu piedade del e o levou para a súa casa, onde curou e se repuxo. Andou un tempo traficando en armas cos ingleses para os indíxenas, contando coa parentela da súa muller como un pequeno exército privado. Ata o día que chegou e atopou a muller degolada. Os responsables foran os soldados do goberno, que viñan de solicitar a reincorporación a México despois de conseguir que os xefes rebeldes foran asasinados por traidores comprados con ouro mexicano. O’Sullivan colleu o seu pequeno exército e achegouse de noite á compañía que fora “poñer orde” na rexión. Non deixaron un vivo. Tiña despois de aquelo, dúas solucións: unirse aos cruzoob ou volver a Texas. O’Sullivan ofreceulle a opción aos seus e todos escolleron marchar. Cruzaron a Belice, mercaron un barco cheo de caoba e marcharon a Nova Orleáns vendela. Chegaron a punto para venderlla a dona Rosa e a señora Berwick para a ampliación do Pazo de Cristal.

As mulleres acaban de se facer coa Hacienda de Eduard Boulogne, último descendente dos Boulogne que morrera tísico e cheo de débedas de xogo: un lampantín que conseguira en dez anos queimar o capital acumulado en douscentos pola súa familia. Non quedaba un triste escravo, e O’Sullivan e os qe’etchi alcanzaron así o seu pequeno paraíso, nunha relación comercial de mutuo beneficio para todas as partes.

Cando cheguei onda el estaba probando un Le Mat 1856, co que esfachicaba botellas de champan.

– Mozo, a cousa está mal e vaise poñer peor. Máis che vale pelar o ollo.

Era 1860 e a guerra estaba no aire.

Agenor en Arizona (2)

Si, dona Rosa era unha dama, ou o máis parecido a tal cousa que podía darse nun sitio coma “O pazo de cristal”. O pazo de cristal era como a casa da María Andrea multiplicada por dez, pero de madeira, asi que todo despedía un ar de provisionalidade. E dona Rosa viñera de México nunha excursión que Ricky Virollo fixera a Veracruz, ou, por mellor dicir, ao golfo polo que navegaba o galeón Veracruz, que cargaba azucre e algo así como duascentas libras de ouro que o señor Carlos Rivera de Aguatriste, duque de Sotoancho alá do outro lado do mundo, cargaba para a viaxe, unha viaxe na que agardaba conseguir un compromiso satisfactorio para a súa única filla, á que dote non lle había faltar, nin herdo, e tiña certeza de que naquelas Hespañas que seu pai abandonara cincuenta anos antes había atopar un fidalgo cunha ristra de títulos tan ampla como a súa necesidade pecuniaria. O pretendente había de ter lustre abondo para propiciar a reinstalación da familia no vello continente, que a cousa no vello México collera mala cara e co capitaliño que cargaba malo sería non dar montado negocio na capital das Hespañas. O asunto foi que os pesos acabaron no peto de Ricky; o conde e a condesa comeunos unha quenlla de cinco metros que pasaba por alí cando os tiraron ao mar desde unha táboa, e a pequena, que xa tiña catorce anos e os mesmos peitos que cando eu a coñecín, perdeu aquela flor coa que o señor conde pretendía negociar o seu futuro ao mesmo tempo que o capital e os títulos da familia, porque en Nova Orleáns, onde a levou o seu novo amo, non puido frecuentar os círculos que acostumaba, ate que a súa fama como espléndida beleza de aluguer cruzou os valados da alta sociedade.
Claro que, daquela, os prexuízos daquela comunidade de facendeiros impedían calquera consideración de que o seu fose un sangue tan aristocrático coma o seu, igualiño ao daqueles señoróns que se lle desmaiaban sobre un peito que competían en adornar con zafiros, esmeraldas e outras alfaias.
Dona Rosa, daquela, consciente da posibilidade de que o tempo minguara os seus encantos, foi notificando aos seus distinguidos clientes que debían ir pensando en deixar de contar cos seus servicios persoais, para o que lles ofrecía, a cambio, un rustrido de belezas recén chegadas de cada recanto do mundo. Debeu ser máis ou menos por aquel tempo que apareceu nunha canella que embocaba no río o corpo sen cabeza do Virollo, no que había claras evidencias de ter sido sometido a torturas de diverso tipo, algunhas cun grao de sevicia descoñecido por aqueles lares, e iso xa é moito dicir. As autoridades non prestaron a menor atención a aquel crime, nin a ningún por baixo da Avenida de Berlín. O que acontecía naquela parte da cidade non era, de ningunha maneira, cousa súa.
Así rematou aquel home as súas carreiras polos mares, pero, coa canteira que por alí había, logo atopou novo capitán a súa tripulación.
Algún deses amabilísimos capitáns dedicados ao honroso e florecente negocio da piratería foi o responsable de que eu probase a auga do océano por vez primeira, e teño que dicir que non paga a pena: ten sal de máis. Como ilustre hóspede das adegas máis escuras, que compartía con aquelas xentes de pel escura, o meu destino tería sido o mesmo que o deles, un destino que se adiviñaba nos pexos abrazando con avaricia aqueles escuros tornocelos. Dirán vostedes que como non foi evidente pola cor da miña pel que eu non nacera escravo. Para a miña desgraza, ía peiteado á moda antiga, co cabelo longo recollido nunha trenza, e despois de dous días ao sol estaba negro coma un chamizo. Quixen protestar, o caso é que non houbo quen atendera as miñas demandas, que mal sabía eu entón palabra de inglés, e o que eu ladraba era para eles esbardallar de mexicanos ou de índios, ou de índios mexicanos, que eran menos aínda que un can sarnoso. Foi así como acabei coas miñas tenras carnes no mercado, e o antoxo da dama foi o que me salvou. A pura gana de me ripar das mans de Honorato de la Fontaine, un acaudalado mercader de especias que nunca pisara a súa casa, porque, segundo se dicía cando podía prescindirse da cortesía, o seu eran os raparigos máis ou menos do tempo que eu tiña.
Cando o souben, engadín un máis á lista de motivos para idolatrar aquela fermosísima muller, da que eu creo que namorei perdidamente con aqueles meus escasos trece anos. Ela ceiboume, e a cambio eu fun un dos seus cans; e seguiría lambendo a súa man se non fóra que o destino tiña disposta outra patada para o meu cu.

Agenor

Se vos digo que non sei como acabei nesta chaira reseca estaría meténdovos un calote dos bos, e vos non merecedes iso. Podía comezar dicíndovos como me chamo, aínda que a cousa ten o seu. Xa gastei máis nomes que vidas teñen os gatos, pero se empezo polo que dicía miña nai, eu debía ser Agenor de Castro. O caso é que o señor de Castro seguía a vivir no pazo e nós no cumbarrizo pegado á corte das ovellas, así que na parroquia asentáronme como Roque San Martiño, que o cura era moi sentido e non quixo deixarme sen apelido: que un santo sempre ampara, dicía, e amparar amparará, pero xa podía achegarse agora cunha sombrilla para me arredar este sol dos ollos, que xa me está empezando a dar de fronte e cando quere – e sempre quere- ponse cabrón, cabrón.
Dicía eu que miña nai dicíame Agenoriño, e foi así como me afixen a mal chamarme de calquera maneira: Roquiño me dicía o pater, larafuzas, de pequeno, o capataz, e Milmañas todos cando deprendín a roubar na bodega, na sancristía ou onde fora. O talabarte do capataz, don Xenaro lle dicían todos os que tiñan que lle pedir favores, que eran todos menos eu e miña naiciña, que favores xa llos facía o señor conde, e cando tocaba proba daquela amizade eu corría detrás dos zorros para entrar en calor, que o meu señor padre, nos asuntos da caridade era moi partidario de que a man esquerda non soubera o que facía a dereita.
Cando fixen doce anos saltei a parede do pazo e marchei cara a cidade, á que entrei de noite, escondéndome dos do fielato, para acabar correndo diante dun sereno na calle dos coios. Aquelas churrianas acolléronme un par de anos, e alí lles fixen de mandadeiro, deprendendo, na mellor das escolas, as mil formas de retorcer o naipe, os cen segredos do calote e a as dez cousas que nunca hai que facer. A primeira: non estorbar. Con catorce anos estorbáballe ao Saco de Unto, o espírito bondadoso que gobernaba aquela casa da María Andrea, e sen eu darme nin conta, un día vinme pexado nunha lanchona que corría río abaixo, para acabar embarcado no fondo dun galeón que marchaba cargado de homes para Cuba, onde aquela xentiña esperaba atopar o ceo, ou cando menos, unha cunca de caldo todos os días.
Naquel galeón que partiu de Vigo unha mañá de outubro había dúas razas de homes, e, como se vería máis tarde, unha única cadea verdadeira. Os negros viaxaban como carga no fondo da bodega. Os brancos viaxabamos na cuberta, e podía ter sido unha excursión alegre, se o chuchabillas do capitán non nos tivera levado uns graociños máis ao Norte do debido, xusto no momento no que un furacán enfiaba cara alí. O que veu despois foi: barco a pique, sálvese quen poida, e un, que sempre tivo a ben levarlle a contra ás malas bestas, roubou a chave dos grillos dos negros e alá que me fun onda eles, ver de mirar que non foran acabar no fondo do mar con todo aquel ferro enriba. Pasamos dous días amarrados ás táboas que quedaron, ata que un barco apareceu no horizonte… para levarnos ao mercado de escravos de Nova Orleáns. Alí un gabacho pegou a berrar algo que parecían números, e que logo entendín que eran uns poxos. Que se subhastaba? Primeiro foron os negros do barco, despois o resto do lote. Espíronme no medio dun palco, ben atado de pes e mans. E de algo debeu valer o santo, porque unha mulleriña moi elegante non parou de acenar cada vez que un daqueles cabaleiros erguía a súa man, co que, ao rematar o día, xa medio vestido, sacáronme dunha bodega escura a unha carreira que corría cara a pór dun sol que me daba xusto nos ollos. Aínda a estou vendo contra o sol, amparada na sombrilla, o cabelo louro caendo rizado arredor da súa cara branca como luar de xaneiro.. e podiades espantar esas formigas que se están achegando ao meu nariz, ho, sede boa xente, non coma ese bandido que me enterrou aquí, cago nel e en toda a súa estirpe.