Categoría: A vida é un grolo

… e hai que baixalo apresa.

A esmorga

Onte fun vela. E cría que podía facer unha crítica. Hoxe, grazas a ese invento do paper.li, que me permite recoller unha pequena parte da actividade da rede relacionada coa literatura e a cultura en xeral, batín, no blog de galaxia, cunha reseña do Hollywood Reporter, escrita por Jonathan Holland, a quen non teño o pracer de coñecer de nada. O caso é que a súa opinión –deixando a parte as cuestións comerciais, nas que nin sei nin quero entrar- coincide no básico coa miña. Así que o resto do que segue igual sobra.

O primeiro que debo confesar é que fun con medo ver a película. A esmorga é a miña novela favorita, unha especie de tótem sagrado que de cando en vez saco do andel para volver enzoufarme nesa corrente eléctrica que, pese aos anos e as lecturas, segue a abrasarme como a primeira vez. Tamén, debo confesalo, porque fun vela nun pase escolar, e ir cos rapaces ao cine non é a mellor das posibilidades para achegarse a nada. Andar cos ollos en cen posibilidades inevitablemente distrae.

O caso é que, non sei se por sorte ou por desgraza, para min o rostro de Cibrán vai ser xa e para sempre o de Miguel de Lira, cando volva ler Milhomes verei inevitablemente ao Morris, ao dicir Bocas terei diante de min a Karra Elejalde, cando pense: Socorrito, virá ao meu maxín Sabela Arán, e pronunciando Nonó chegarame esa cara de vinagre fabulosa de Mela Casal. Porque se “A esmorga” é unha novela de personaxes, Ignacio Vilar tivo o acerto –e a limitación quizais orzamentaria- de entender que esta é unha película de actores, de actores que están –particularmente no caso de Miguel e de Morris- diante do papel da súa vida, e sabéndoo, conseguen que toda a súa vida encha a personaxe. En xeral, todos os intérpretes voan. Tal vez, como sinala Holland na súa crítica, á película acabe algo hipnotizada por esa composición maxistral, pero para os que amamos a novela ese non é un defecto.

O único que me pregunto agora é: cando sae o DVD?

Grazas, Vía Láctea e Galaxia.

Grazas, Ignacio, Miguel, Antonio, Sabela, Mela e a todos os que esquezo.

Un chío

Sentíu o chío. Xa era raro: a cobertura do móbil na aldea era unha desgraza, pero a de banda ancha era aínda peor. Así que, despois de toda unha mañá de silencio, coa choiva mollando os campos de setembro, foi ver que traía aquel piar milagreiro. A primeira hora da mañá deixáralle na boca o mal sabor de atopar un rato na trampa. Os ratos non lle caían mal, parecíanlle uns bichiños ben simpáticos, mágoa desa manía que tiñan de deixar o seu rastro por lugares visibles e invisibles, unha teima que lle costaba moito aceptar, e que lle impoñía unha necesidade insufrible: tenderlle trampas para sacrificalos. O peor era o momento no que atopaba aquel animal diminuto, devoradas pola súa necesidade de se alimentar as horas de vida que lle quedaban.
Os ratos non viven moito. Tres anos, tal vez menos. Interromper ese exiguo existir, ese diminuto tránsito polo universo, producíalle unha pequena angustia, que so superaba pola súa implacable necesidade de hixiene. Por unha vez, aquel combate quedara en certa forma en empate. Do becho, devorado pola trampa metálica, so asomaba o rabo. Vencendo unha repulsión instintiva, agarrara aquel trebello e dispuxérase a depositar o cadáver no tinaco do lixo, estremecendo ao pensar onde iría parar aquel corpo diminuto. O asunto foi que, en abrindo os dentes da trampa, o animal pegou un brinco e despareceu nalgunha burata. As casas de campo é o que teñen: regañas, buratos e físgoas a esgalla. Remexera toda a cociña buscando aquel corpo ferido, pero non o dera atopado, e a súa conciencia, un chisco máis tranquila, respirou, mentres a insania hixienista lle proía na caluga. Un proído que non lle impedíu dirixirse á horta, recoller unha pequena colleita e, cando a choiva lle petou nas costas, correr a refuxiarse na cociña. Foi nesas que o teléfono reclamou a súa atención, e co aborrecemento ás costas polo obrigado encerro, decidiu curiosear un pouca na vida dos coñecidos, e dos coñecidos dos coñecidos e dos … Non era afección súa esparexer retallos da súa vida en caletres alleos, pero en cambio, era un alivio para a súa soidade descubrir que o mundo seguía igual, padecendo esa incurable enfermidade que non acababa de entender, unha enfermidade sen remedio nen esperanza de cura.
Pasou pola estación espacial, envolveuse nunha lonxan galaxia, e descubriu un par de versos estremecedores entre a morralla de ridículo exhibicionismo e verdades de medio pelo. Despois do último verso, viuse atrapado na desolación. Unha frase repetida con ardor: “a vida é unha merda”. Detrás do adolescente nihilismo, un anuncio estarrecedor. “So me queda unha saída”. Foi ese o intre que escolleu o teléfono para se apagar. A maldita batería. Buscou o cargador con desesperación, enchufou o trebello á corrente, e maldiciu a súa infame memoria, que lle impedía recordar a clave unha vez e outra. Remexeu nos papeis, atopou a cifra, marcou os números e tratou de volver a aquela confesión, querendo dicir demasiadas cousas. A cobertura. A maldita cobertura volvía fallar. Non tiña nin unha triste raia, por non falar do 3G. No seu caletre bulían os versos descubertos minutos antes, relampos que resumían a vida en catro palabras.
“A vida é moi sinxela para o corazón. Latexa mentres pode. Daquela, para”.
Unha certeza inevitable que lle arrastrou o corpo cara a porta. Alí, no xardín, as flores plantadas na pasada primavera, recordáronlle o seguinte alustro.
“E cruzaremos esta tarde pola ponte e deitaremos contra a noite unhas palabras”.
Volveu entrar, buscando o maldito teléfono. Seguía sen cobertura.

P.S.: Os versos collinllos sen permiso ao maestro Manuel Forcadela. Espero que non mo tome a mal. Fáganlle unha visita ao seu ximnasio.

Póboa do Caramiñal

Hai viaxes que te levan cara dentro. Sen que o penses. Onte, na Póboa do Caramiñal (sigo sen querer entender de onde saíu, como se aceptou, e porqué segue aí ese invento das Pobras) chovía. Chovía con esa choiva maina e teimuda da costa, un orballo persistente e infinito que enchoupa os ósos á mínima que te descoides. Tiña un chuvasqueiro no coche que non me amparou alén de quince minutos, quince minutos investidos nunha rolda mínima pola alameda que garda a praia, espectacular e gasalleira para os días de sol. Nos de auga, o que vai por baixo da folla… Reparei nun pazo, non demasiado grande, visto desde fóra, por tras dunha igrexa interesante. Na fachada do pazo, un mármore branco testemuñaba un certo agradecemento á Condesa de Fenosa: o seu carácter lapidario convertíao nunha mancha de leite sobre a pedra, vestida de edras pola banda de Laíño. Non quixen imaxinar os xardíns interiores, protexidos por un valado de pedra de máis de tres metros de alto, e marchei corricar polas canellas da vila, suplicando inútilmente que aquela maruxia cesara nalgún momento. Entre as reformadas e ben acicaladas casas das carreiras, algunha tan estreita que o mar, ao lonxe, parecía un espellismo gris, quedan restos de tempos peores, mesmo na emblemática praza presidida pola efixie de Valle Inclán, que parece querer botarse a camiñar, deixando atrás a súa casa.
Como turista sorprendido pola choiva entrei nunha tenda, a procurar mellor amparo da auga do que traía, para atopar o rostro sorprendido do tendeiro: se houbo tempos peores, estes é certo que son ben ruíns, decía o seu rostro , amablemente dubidoso de que fora facer unha venda.
Mellor gorecido da marmaña incesante, acordei entrar nunha taberna, dando por concluído o meu chorreante periplo, e agardar sentado pola cita que me levara ao lugar. A baiuca chámase O Caldeiro de Dagda, e soubéronme a gloria os choquiños que acompañaron a cervexa da espera, mentres cismaba na personalidade do propietario, e nas semellanzas entre os mouros e os Tuatha-té- Danam, ou como sexa que se escriba o seu nome. Cando soou o teléfono marchei ao encontro de vellos amigos, tecedores de soños máis ca de palabras, para debuxar, arredor da mesa, unha conversa sobre os ausentes, os presentes, e as obras de Deus e do demo, neste mundo onde a maiúscula ten tan poucos servidores. Como bo lengoretas compráceme asañarme nos froitos da vanidade, unha teima que nestes momentos ofrece múltiples oportunidades, aínda que hai que procurar non excederse, e non varrer da mesa as faragullas da esperanza. Chegada a hora da partida, lembrei o cabalo pardo que me recibira á entrada da vila. Poucas cousas hai tan tristemente fermosas como un cabalo atado e so á beira dunha estrada. O cabalo -ou égoa, que desde o coche non puiden verlle a matrícula- comiscaba nas herbas, detrás dun arcén amplo. De regreso xa non o vin, e regresei cabalgando nun sorriso.
Á noite, entre os afectos cotiáns, vin resistir a Costa Rica ata o azar dos penaltis. Aí estamos.

Multa

A lúa bailaba na fiestra mentres Silverio fumaba un cigarro na mesa da cociña. O día fora longo, e cansino. De mañá, ben cedo, erguérase para facer aquela viaxe que tan pouco lle apetecía. Ir á capital producíalle sempre una galbana insufrible, unha pereza que o irritaba. E se a viaxe se mesturaba co traballo, entón radiaba fastío.
Tiña a obriga de ir declarar ao xulgado: a carta chegáralle había un mes e non admitía desculpas. Máis ben amenazaba coas consecuencias de facerse o tolo, algo que nalgún momento se lle pasara pola cabeza, pero finalmente a cabeciña acordoulle ao dereito, e alá que fora.
O asunto tiña a súa miga. O veciño, un home de mediana idade, solteiro e sen máis familia que os gatos que lle paraban no patio da casa, recibira o inverno pasado unha comunicación da Benemérita solicitando que identificara ao condutor do seu vehículo, condutor que se saltara un control de alcoholemia na estrada que une Almería con Granada, a penas a cen metros do rotulo que sinalaba a fin da primeira cidade. Antonio Saavedra, ou O Pito, para os que lle tiñan máis confianza, so saíra da provincia para ir a Ceuta facer a mili, e as únicas viaxes que facía no Opel, que mercara despois de pasar un calvario para obter o carné de conducir, eran á vila a mercar o que lle compría, ou, dicían as malas linguas, ao club das garotas que había na estrada a Lugo, onde podía matar a soidade con billetes de cincuenta.
Ao Antonio saíulle a carraxe do peito coma un trebón. Non pola notificación, senón polas ameazas. De non identificar ao condutor en cuestión, sería sancionado cunha multa entre mil e dous mil euros, máis a retirada de dez puntos do carné de conducir.
– En Almería! Pero cando fun eu alá, sandiós?
O problema, en palabras do sarxento de Catabois, un home alto e grande, de cara avinagrada e carácter tirando a manso, viña sendo que a lei, coa presunción de veracidade outorgada ao axente, requería que identificase ao infractor ou daríase por sentado que o condutor era el. Dado que non podía culpar a ninguén dunha falta na que era imposible que o seu coche se vira envolto, decidíu recurrir, e o Bieito, o fillo do Silverio, preparáralle o escrito, escrito que foi desestimado a pesar de contar coa declaración de tres testemuñas que dicían que era imposible que estuvera no sitio á hora indicada. O enredo seguíu para adiante, e ao final, o Pito non tivo máis remedio que recurrir a un avogado, pagar a multa e poñer un pleito. Pero mentres…

L

A Álvaro Lago, polos seus L.

Os romanos: eses si que vivían ben! Meter nunha soa letra a derrota dos corenta (outra cousa implica non ter decencia), a desaparición biolóxica ou mental do pai (que esperemos que a vostede lle viva tantos anos como espero que resista o meu, pero a bioloxía e a piedade lévanse a mal) e ese punto de inflexión desde o infinito cara a nada non é moco de pavo.
Quizais o segredo dos números romanos sexa outro. Acaso haxa unha clave esotérica que agocha a sabedoría dunha raza extraterrestre que, combinada con cromosomas locais, deu lugar a ese misterioso imperio que, ainda hoxe, tanto goberna as nosas vidas (non hai máis que pensar que os memos seguen confundindo intencionadamente “democracia” con “estado de dereito”, Grecia con Atenas e o cú coas témporas por máis que gasten licenciatura ou luzan o número 1 de algunha oposición como se fose marquesado ou similar) e, perdón pola digresión anterior, esa clave agochada nos números romanos nos permita descubrir o segredo da existencia, o prezo de Ibertrola ou similares mañá na bolsa, ou, o que sería máis interesante, a maneira de cultivar a galbana con intensidade de patricios romanos.
Claro que isto de arremedar aos patricios ten o inconveniente de non deixar moito oco para os plebeios, que como dicía o de Lemos “e logo, hanme manter os carballos?” Pero, por demáis, o mellor que pode acontecer é que, cando alcance esa idade -e non está moi lonxe o día- a fortuna teña sinalado no seu caderno que un servidor ben merece unha xubilación, e quera agasallarme cun boleto da euromillóns destinado a poñer verdes de envexa a todos os veciños.
Din que mentres hai vida hai esperanza. Non sei se non ir comprar xa o boleto, a verdade é que hoxe pésame o corpo…

A pena

Sei que me mirades. Sinto os vosos ollos atravesándome as costas, coma coitelos silenciosos. Está tolo. Que ocorrencia! Pero… que fai? Escoito as vosas voces, pronunciadas as palabras co pano diante da boca, non vaia ser que se torza a palabra e caia no meu oído.
Eu víao pasar todos os días, di a nena pequena. Si, levaba un can, grande coma un mundo. Puntual, coma todos os días, pensa a muller do balcón, a dos xeranios murchos e o home desaparecido no mar. A ela non lle estraña. Un home atado a unha pena. Nin sequera é unha pena: se tal fora non podería andar máis que ao seu redor. Acaso é así como ando: atado á miña pena. Non é acaso: é tal como ando. Levabamos tantos anos xuntos! Como había saír a esta hora sen o peso da súa angueira na man? Outros saloucan. A min non me can as bágoas. Aínda non. Aínda non.

Cinco minutos de gloria

Recibiu aquela proposta cun sorriso. Non sabía se chegaría a facerse realidade, así que deu un teléfono, un número que levaba apegado á memoria como tantas etiquetas que vas colgando da camisa. Deixou aquel encontro extraviado no caletre, pero, para sorpresa súa, un día o teléfono entregoulle unha chamada:

-Acórdaste? É polo da entrevista …

Acordouse, non se había acordar. Noutro momento teríase preocupado do seu aspecto, das respostas que había dar ás preguntas que lle habían facer, ou do que había que facer coas mans diante da cámara. Pero decidiu non preocuparse: a vida xa lle dá a un motivo abondo para poñer a cabeza a traballar como para, inda por riba, arrimarlle mecha. Asombrouno a amplitude do local, e a fereza da luz : os focos parecían espadas apuntando aos ollos. Dúas cámaras apuntaban a contraplano, e decatouse do canso que estaba ao sentar na cadeira. A entrevista foi amable –o entrevistador era un vello amigo- e permitiulle resumir con cordialidade aquilo que podía ter interese da súa vida. Contra o final, unha pregunta imprecisa asubiou no aire:

– Queres engadir algunha cousa?

Dixo que non, decatándose do simple que resulta resumir a vida. Abandonou o estudio e retomou a rutina: a fin de semana comezaba por fin, e pasouna entregado ao ocio que lle alimentaba o espírito, e a unha pequena viaxe que rematou detrás dunha fiestra vendo caer a choiva. Ao día seguinte empezou a semana coa mesma canseira de sempre: ergueuse cedo, resumiu os actos cotiás que definen o comezo dun día e marchou ao traballo. A penas traspasou a porta, unha voz descoñecida asaltouno:

– Vinte onte na televisión!

Escoitou esa frase unhas poucas veces, oíu comentarios amables, mesmo entusiastas, e o numero de repeticións da frase foi minguando co día, ata desaparecer. Warhol podía ser vulgar, pero era un sabio.

Vals triste

A vida é unha puta sarnosa. Ben: non sempre. Moitas veces a vida é unha puta sarnosa. Iso era o que pensaba, porque á hora de enfrontarse ao papel en branco para falar dos pequenos praceres e as pequenas amarguras da existencia, a ración de amarguras inclinaba o fiel da balanza: a vida é case sempre unha puta sarnosa. E hai ocasións nas que, a maiores, cúspeche. Consciente de que ese sentimento quizais non fose o máis apropiado para dirixirse ao público do momento –afeito a esa meliflua satisfacción que produce estar sempre en posesión da verdade, engolfado nunha existencia beatífica da que se exclúe por disonante calquera exabrupto- empezou a buscar argumentos para unha historia. Repasando as cartas encontrou que tiña case un repoker: estaba a morte traidora que se leva aos mellores, a traxedia dobre e casual que se leva en forma de traxedia automobilística dúas xeracións –pasado e futuro- dunha mesma familia, o narcisismo perpetuo da xerentocracia (non confundir con xerontocracia, moito máis respectable) que nos goberna e da que aspira a substituíla, o afecto desesperado do can que se lle subía á cadeira nunha tentativa bastante ben encamiñada de arredalo do teclado, e o cansazo que produce convivir coa versión máis nidia da estupidez humana –esa que aínda non tivo tempo de lixar a hipocrisía- tratando de subvertir a tendencia do animal humano a prevalecer sobre calquera construción cultural, e polo tanto, destinada a simple efeméride. Unha vez estudadas as cartas, descubriu que o sono podía ser un xigante invencible, ou un amoroso conselleiro, cuxo consello de retirarse da partida era máis que sensato atender. Porque cando a vida colle cara de puta sarnosa, e inda por riba che cuspe, case que o mellor é apagar a luz e meterse na cama. Para a súa mágoa e escarnecemento, cando se repartiu a sorte a el tocoulle un alma rebelde.

O prezo da felicidade

 

O home achegábaselle, e a muller dubidou por un instante. Mirou ao can que o acompañaba e decidiuse:

Desculpe, veño de atopar esta cadeliña –dixo, ensinando unha criatura diminuta, cunha manta de prata polo lombo, que protestou ao verse exposta a unha nova ollada- e como vostede tamén leva un can … Non saberá de quen é?

Non, o home non sabía. Fixo memoria, lembrou a Jordan, co pelo negro como a noite no alto do lombo, e cadeliños pequenos que se cruzaban no su camiño, cada tarde: insolentes algúns, pretenciosos outros, medrosos case todos. Á súa muller sempre lle gustaran os Yorkshire, pero acabaran por adoptar o cruce de Labrador e Pastor Belga, máis de corenta quilos de carbón peludo, que tiraba da cadea inquedo, incómodo coa detención e a conversa.

– Non a coñezo. Pero ten que ter chip. Imos dar unha volta e en media hora, se non hai novidades, a ver …

A muller viu marchar ao home e máis ao can, dubidando do prometido regreso, pendente da hora de saída do rapaz do polideportivo, dándolle na cabeza voltas a un arrepentimento que non sentía.

– Quen me mandaría …

Mentres, o home e o can rodeaban, co peso da rutina ás costas, os edificios do pequeno campus da cidade, á espreita de algún detalle que resolvera o extravío. A noite caía sobre as beirarrúas en silencio, o parque estaba solitario: só un home, tal vez un mozo, sentado nunha pedra, escribía algo nun portátil. Máis adiante, unhas chaves sen ningunha identificación colgaban no valado que separaba a parte do xardín eternamente en obras, cerca da casamata dos operarios. Outra perda, pensou o home. No cima da costiña que levaba á igrexa, aquela muller dirixiuse a el:

– Desculpe. Non vería por aí unha cadeliña Yorkshire…

– Tena unha muller do outro lado do campus, cerca da piscina

A muller faloulle á moza que a acompañaba:

– Vai, nena, Vai rápido …

Unha moza botou a correr rente ás árbores: non correu moito, a cadeliña xa viña ao seu encontro no colo dun sorriso.