Categoría: A terra que nos deu

Pola terra adiante: recantos do país e do mundo

Póboa do Caramiñal

Hai viaxes que te levan cara dentro. Sen que o penses. Onte, na Póboa do Caramiñal (sigo sen querer entender de onde saíu, como se aceptou, e porqué segue aí ese invento das Pobras) chovía. Chovía con esa choiva maina e teimuda da costa, un orballo persistente e infinito que enchoupa os ósos á mínima que te descoides. Tiña un chuvasqueiro no coche que non me amparou alén de quince minutos, quince minutos investidos nunha rolda mínima pola alameda que garda a praia, espectacular e gasalleira para os días de sol. Nos de auga, o que vai por baixo da folla… Reparei nun pazo, non demasiado grande, visto desde fóra, por tras dunha igrexa interesante. Na fachada do pazo, un mármore branco testemuñaba un certo agradecemento á Condesa de Fenosa: o seu carácter lapidario convertíao nunha mancha de leite sobre a pedra, vestida de edras pola banda de Laíño. Non quixen imaxinar os xardíns interiores, protexidos por un valado de pedra de máis de tres metros de alto, e marchei corricar polas canellas da vila, suplicando inútilmente que aquela maruxia cesara nalgún momento. Entre as reformadas e ben acicaladas casas das carreiras, algunha tan estreita que o mar, ao lonxe, parecía un espellismo gris, quedan restos de tempos peores, mesmo na emblemática praza presidida pola efixie de Valle Inclán, que parece querer botarse a camiñar, deixando atrás a súa casa.
Como turista sorprendido pola choiva entrei nunha tenda, a procurar mellor amparo da auga do que traía, para atopar o rostro sorprendido do tendeiro: se houbo tempos peores, estes é certo que son ben ruíns, decía o seu rostro , amablemente dubidoso de que fora facer unha venda.
Mellor gorecido da marmaña incesante, acordei entrar nunha taberna, dando por concluído o meu chorreante periplo, e agardar sentado pola cita que me levara ao lugar. A baiuca chámase O Caldeiro de Dagda, e soubéronme a gloria os choquiños que acompañaron a cervexa da espera, mentres cismaba na personalidade do propietario, e nas semellanzas entre os mouros e os Tuatha-té- Danam, ou como sexa que se escriba o seu nome. Cando soou o teléfono marchei ao encontro de vellos amigos, tecedores de soños máis ca de palabras, para debuxar, arredor da mesa, unha conversa sobre os ausentes, os presentes, e as obras de Deus e do demo, neste mundo onde a maiúscula ten tan poucos servidores. Como bo lengoretas compráceme asañarme nos froitos da vanidade, unha teima que nestes momentos ofrece múltiples oportunidades, aínda que hai que procurar non excederse, e non varrer da mesa as faragullas da esperanza. Chegada a hora da partida, lembrei o cabalo pardo que me recibira á entrada da vila. Poucas cousas hai tan tristemente fermosas como un cabalo atado e so á beira dunha estrada. O cabalo -ou égoa, que desde o coche non puiden verlle a matrícula- comiscaba nas herbas, detrás dun arcén amplo. De regreso xa non o vin, e regresei cabalgando nun sorriso.
Á noite, entre os afectos cotiáns, vin resistir a Costa Rica ata o azar dos penaltis. Aí estamos.

Vendima en Cristosende

O día abre, cunha navallada de luz, a fiestra do leste. Unha fiestra que ve ao home subir a un automóbil fresco, no que a aurora debuxa regatos sobre o cristal, co orballo mínimo dunha mañá que o leva camiño do outono. O automóbil corre sobre o asfalto, brincando por riba do Rodicio, onde o asombro é un convite permanente. Baixando pola Arca Aberta e subindo a Vilariño Frío, o home achégase a un río co que se ha encontrar máis tarde, cando arrimando á esquerda, pasado Valilongo, entre por Sestín, Pedrafita, e o alto de Celeirós ao camiño que o arrastra cara á da Pedra do Sol e a encrucillada onde a voz fonda do río chama por el cara o abismo, prodixio da xeoloxía, polo que a auga corre enlamada na saudade do océano.

A néboa lambe Lemos, alá detrás da tallada inmensa do Sil na montaña de Amandi, ao norte, e Parada ao leste, na chaira ao pé da Cabeza da Meda, e aos pés, alá no fondo, o río Mao, reencontrado,que cae pola barronca que labrou buscando o Norte. Do outro lado do regato, San Lorenzo saúda ao Sol, mentres nestoutra altura, os castiñeiros dormen, lacazáns, aínda na sombra. As ladeiras aparecen vestidas con saias de pedra: ringleiras de paredes nas que a terra se detén a alimentar o soño encarnado da colleita. O verde das cepas comeza a lourear mentres as uvas negrean, as tintas, e as brancas inchan coma verdes globos de mel e azucre.

Deixa á dereita o lugar, e as metáforas, para aparcar o automóbil a poucos metros dunha canella que sobe, nun breve abaneo, cinco ou sete paredes, para despois cruzar, perpendicular aos pataus, dereita cara o camiño de riba e a viña. Chega saudando aos que xa comezaron a xeira, amparados na néboa e na frescura, coa sensación de chegar tarde a unha cita coa Historia. Porque o home sabe que cada ano que baila, subindo e baixando polo lombo da serra, está máis cerca a despedida a unha vida que foi, e que a teima de volver está ensarillada na memoria, mais que na vida, e que esa é unha condena a vivir a última parte da existencia cunha ausencia imposta a coiteladas. Por iso é que dobra o corpo, agarra un cesto, bota man a unha navalla e trinca os acios onde podería vivir o sangue de Cristo, e asombrado da abundancia da colleita escápaselle unha interrogante:

– Il caberá o viño nas vasixas?

Bendita interrogante, bendita canseira.

Camba

 

Sempre quixen ir a Camba. Hoxe fun. A néboa mordíalle o lombo á serra, por riba de Carfiel, e a neve, esa amiga branca, esmorecía na devasa que sobe desde o Burgo ao alto da serra. O pai falaba: Montemiau esta alá embaixo –dicía, mentres eu lle botaba un ollo ás pedras. Ou: esta foi unha abadía de moito nome. Admirábame dos contrafortes oblicuos, nos ángulos da planta, que aínda sosteñen a igrexa. Pola cara do nacente, no cima, onde o voadizo esgaza, había cañotos de edras secas, froito dunha limpeza incompleta. Por baixo da igrexa queda o esqueleto dunha casa pacega “Esta foi a habitación que viñemos arreglar, que chovía nela” . Pode admirarse o arco, aínda revestido coa cal de saberá o demo que ano. Un arco perfecto nunha parede que debe ter un metro de groso. Mirando a fachada vense tres tipos de cachotería, separados por regañas de un dedo. A fiestra do arco xa foi máis grande do que alí se vía, ou nin sequera era unha fiestra, senón unha porta a un recinto perdido. Abundan no lugar as paredes en pico, ocultas polos sangovinos (a botánica non é o meu forte) ou algo similar, e carballos novos. “Os tellados tiñan, por riba das latas, unha capa de area e outra de barro, e despois aínda outras táboas para soster as tellas”. Na porta da igrexa nova está marcada a data na que se edificou e quen era o abade. “ Había unha parede chea de libros, quen sabe onde van!” Porque San Juan de Camba foi mosteiro. “Buscade ben, que nestas paredes hai un tesouro -dicíanos o capataz-e o que encontre cada un é para el”. Cenobio fundando por San Fructuoso, alá polo século VII despois de Cristo, pouco se recoñece nas paredes cubertas de vexetación do que puido ser aquel cenobio: “estas eran terras do condiño” di o pai, e de volta para Caldelas, cruzando as Laguiñas: “… como vivía esta xente, sin unha horta sequera …”. San Frutuoso, foi o pai do monacato hispánico, moi anterior á entrada da orde de Cluny, e algunhas fontes indican que a regra monástica por el establecida era dunha severidade extrema. O día é frío, e os pés húmidos queren parar no Castro, a quentar o corpo cun café e unha miga de bica. A historia, case sempre, é amarga coma fel. A Historia non, pero hoxe non falamos de contos.