Mes: Decembro 2014

A esmorga

Onte fun vela. E cría que podía facer unha crítica. Hoxe, grazas a ese invento do paper.li, que me permite recoller unha pequena parte da actividade da rede relacionada coa literatura e a cultura en xeral, batín, no blog de galaxia, cunha reseña do Hollywood Reporter, escrita por Jonathan Holland, a quen non teño o pracer de coñecer de nada. O caso é que a súa opinión –deixando a parte as cuestións comerciais, nas que nin sei nin quero entrar- coincide no básico coa miña. Así que o resto do que segue igual sobra.

O primeiro que debo confesar é que fun con medo ver a película. A esmorga é a miña novela favorita, unha especie de tótem sagrado que de cando en vez saco do andel para volver enzoufarme nesa corrente eléctrica que, pese aos anos e as lecturas, segue a abrasarme como a primeira vez. Tamén, debo confesalo, porque fun vela nun pase escolar, e ir cos rapaces ao cine non é a mellor das posibilidades para achegarse a nada. Andar cos ollos en cen posibilidades inevitablemente distrae.

O caso é que, non sei se por sorte ou por desgraza, para min o rostro de Cibrán vai ser xa e para sempre o de Miguel de Lira, cando volva ler Milhomes verei inevitablemente ao Morris, ao dicir Bocas terei diante de min a Karra Elejalde, cando pense: Socorrito, virá ao meu maxín Sabela Arán, e pronunciando Nonó chegarame esa cara de vinagre fabulosa de Mela Casal. Porque se “A esmorga” é unha novela de personaxes, Ignacio Vilar tivo o acerto –e a limitación quizais orzamentaria- de entender que esta é unha película de actores, de actores que están –particularmente no caso de Miguel e de Morris- diante do papel da súa vida, e sabéndoo, conseguen que toda a súa vida encha a personaxe. En xeral, todos os intérpretes voan. Tal vez, como sinala Holland na súa crítica, á película acabe algo hipnotizada por esa composición maxistral, pero para os que amamos a novela ese non é un defecto.

O único que me pregunto agora é: cando sae o DVD?

Grazas, Vía Láctea e Galaxia.

Grazas, Ignacio, Miguel, Antonio, Sabela, Mela e a todos os que esquezo.

Distancias

Mentres Euloxio Rubio procuraba unha historia coa que facer un conto algo bateu no piso de arriba. Non lle fixo ao estrondo caso e seguiu procurando nas páxinas dos xornais un tema para un best seller. O golpe repetiuse e sentiu un ruído xordo, como se os veciños arrastrasen un saco de patacas polo corredor adiante. Estaba un pouco farto da leria que se montaba todos os días. Cando non era festa ata as dúas da mañá era unha sinfonía de berros, un cacarexo de tacóns ou un televisor prendido ata as cinco da mañá. Así que decidiu concentrarse na procura de algo exótico. Tal vez a historia dunha tribo indíxena que acababa de ser desaloxada polas multinacionais, na Amazonia, para crear unha macroplantación de soia destinada a satisfacer as necesidades do cada vez maior número de vexetarianos dos Estados Unidos e a Europa Occidental. Gorentáballe a idea de contrapoñer os desexos de pureza da alimentación co feito de que esa alimentación nacera directamente dun crime: o desaloxo non fóra pacífico; a información de El Comercio de Santiago de Chile sostiña que nos enfrontamentos coa policía faleceran dous indíxenas, e que, segundo fontes ben informadas, antes os sicarios a soldo dos especuladores locais que mercaran ao goberno o dereito de explotación daquel anaco de selva tiñan asasinado a un par de centos de persoas para animar aquelas persoas a ter en conta a súa oferta: camiño ou bala.

Entregue ás súas cavilacións tampouco sentiu correr a auga na bañeira, que aberta a cachón axiña desbordou para empezar a alagar o piso. Seguía meditando na fasquía do protagonista: primeiro dubidou se debería ser masculino ou feminino. Logo, cismando que a maioría dos lectores que había conseguir o seu texto –se tiña a fortuna de conseguilos- habían ser mulleres, e tentouno a idea de facer protagonista a unha doutora dunha ONG enviada a valer aos indios nunha epidemia de febres hemorráxicas, unhas febres hemorráxicas estrañas que nunca antes foran detectadas. A muller, sorprendida pola voráxine de violencia, tenta defender aos indios dos dous perigos que os ameazan, denunciando nas redes sociais occidentais as mortes producidas nunha aldea próxima ao seu dispensario. E mentres a auga cruzaba por baixo da porta do piso de arriba chegou a inspiración dicíndolle que debía mesturar iso coa vida sentimental da doutora. Poñamos por caso: doutora en situación de fractura sentimental foxe ao trópico cansa dunha paisaxe de relacións deshumanizadas pola tecnoloxía e a falta de autenticidade. Así que tampouco prestou atención ás voces dos veciños que empezaron a sentirse na escaleira mentres el procuraba desesperadamente un título atractivo a unha novela de aventuras co trasfondo de denuncia do comportamento das multinacionais sanguinarias á procura dos dólares das conciencias delicadas. Así que, para illarse do ruído e as voces, que medraban por momentos, picou na icona do volume e deixou que Springsteen enchese o aire do cuartiño ateigado de libros.

A historia amorosa podía ser tamén falsa. Ardente, pero falsa. Que tal como partenaire un oficial do goberno local encargado da atención aos indíxenas? Se facía que o oficial estivese compinchado en secreto cos sicarios da multinacinal tería un punto de corrupción, unha concreción á que dirixir as iras dos lectores mentres o tipo furgaba no ordenador da doutora á procura da información da que esta dispuña. Coa trama armada, o seu entusiasmo impediulle comtemplar a pingada que estaba nacendo no teito, ás súas costas, sentir a sirena que se achegaba veloz, ou percibir os relampos do lucerío que comezaba a amorearse na acera, tres pisos máis abaixo. Tampouco foi quen de consignar as pisadas que subían, o tropel de xente correndo polas escaleiras, ou o timbre que o chamaba con negra insistencia.

Necesitaba un final, necesariamente tráxico e liberador, e pensou en facer chegar a un dos indíxenas con arco e frechas no momento en que, descuberto o engano pola muller, esta era vítima da violencia do seu amante. Nese momento, as organizacións internacionais de axuda humanitaria tiñan conseguido que a súa denuncia saltase á prensa, e de aí para adiante, as presións da opinión pública sobre os gobernos occidentais conseguiran que estes ameazaran a multinacional e ao goberno local con apertarlle as porcas se non se paraba o escándalo. Así que unha unidade de soldados chegaba para levarse á doutora e protexer aos indíxenas. Na última escena a doutora ollaba pola fiestra do helicóptero como o destacamento rodeaba aos indíxenas e … un estralo cortou a luz, levándose ao ciberespazo aquela chea de notas, o esquema completo do próximo premio Vía Láctea e algún parágrafo para comezar. Ao calar a música chegoulle o balbordo de voces no piso superior e unha pinga de auga molloulle a caluga, facéndoo blasfemar.

Ergueuse da cadeira. Decidido, abriu a persiana para bater nos alustros continuos que chegaban da carreira, e aquel misterio empuxou i seu mal humor á porta. En abrindo, bateu nun policía que baixaba diante dunha padiola, que sostiñan dous enfermeiros, na que un vulto cichaba sangue na brancura das sabas que o cubrían

– Que é o que pasa? – preguntou.

– Non sentiu nada? – preguntou o policía, arredándose para deixar pasar aos sanitarios con aquela traxedia.

– Qué tiña que sentir?

– Os seus veciños. O home acaba de matar a muller e despois cortouse as veas na bañeira e deixou correr a auga. Ata que un veciño nos chamou, alarmado ao tentar tomar o ascensor e ver como caía a auga pola regaña da porta…

–  Non sabía nada.

O home de uniforme debuxou un sorriso.

– Importaríalle se falamos con máis calma dentro dun momento?

– Non, claro que non.

 

Vellas ideas, novas formas.

Hai moitos anos que comparto con Camilo Franco a idea de que o relato é unha forma literaria especialmente acaída aos tempos que vivimos… Tamén hai moitos anos que levo pelexando con editores e colegas, sostendo que a fórmula habitual de empaquetar os relatos, consistente en xuntalos en mazos que teñan a mesma masa que unha novela é algo máis que un erro: é unha obcecación que non conduce a nada.

A vida triste

A vida estase poñendo ben triste. O vento asubía aí fóra, e por moito que os días empecen a medrar (onte foi a Santa Lucía) non é que apareza moita luz no horizonte. Fozando no Facebook dei nesta patochada e un pode desculpar a falta de intelixencia, pero non deixa de ser deprimente o entusiasmo co que progresa a estupidez. Caneiro dicía nos noventa que ese progreso era implacable: atinaba, e tal vez este sexa o momento definitivo do seu triunfo.

O signo dos tempos ven sendo un puritanismo encabuxado, babeco e miserable, que para xustificar a propia inepcia –cando non a complicidade co despropósito- procura a salvación na voz máis alta. Coa escusa da crise e da necesidade da catarse –aprazada sine die, interesadamente confundidos os síntomas coa enfermidade- estase a estender, de forma irrefreable, a convicción de que canto acontece de malo en calquera recanto é unha conspiración política, un simple contubernio mafioso, e que trocados os mandamais –a oferta de salva patrias estase concentrando, coma o avecrem-, todo ha volver a un edénico estado das cousas.

Tan pueril explicación está comezando a amosar as arestas da impaciencia, o rostro infame da intolerancia, a amarga verdade do resentimento, ese estado de ánimo que obnubila as consciencias e afoga toda discusión coa sombra das bandeiras. O seguinte paso estase achegando: as cousas teñen que ser como as quere a xente e eu son o seu intérprete.

O último dos chanzos desa escaleira que descende ao inferno é ese no que se sinala co dedo aos que prefiren calquera sol á mellor das sombras. Non sei eu se andará moi lonxe.

P.S. Tal vez catrocentos mil euros merezan unha mellor xestión. Tal vez a banda non é escoitada porque non é apreciada, e non é apreciada porque non se amosa o suficiente, como eses herdos que agochamos, dos que sentimos vergonza ao lembrar o que fomos, nesa convicción tan actual de que todo pasado é infame, ou, como mínimo, intranscendente, e sobre todo, do que non hai responsables: so culpables.

Como se a prosperidade fose un traxe que se cose con palabras.

 

Por qué caen las manzanas

Novo libro de Juanjo Lamelas sobre a historia da ciencia. Na presentación, video e todo. Banda sonora dos Beatles sobre unha sinopse dos temas tratados que son basicamente os eventos cruciais do desenvolvemento da física, aínda que a física cuántica parece quedar á marxe.
En realidade o tema é a historia da comprensión da gravitación, e de como esa tentativa deCTT comprensión acabou modificando a forma de achegarse ao universo e os seus fenómenos.

image

O autor, na presentación agradeceu a científicos, divulgadores e tradutores este esforzo colectivo de comprensión do mundo físico, que concibe como unha actividade pracenteira. Coñecendo a Juanjo, a lectura deste libro ha ser tamén un pracer. Informaremos sobre o particular con máis vagar noutra ocasión.

image

Paper.li e relato da semana

Hoxe vin no twitter o paper.li de Francisco Castro e acordóuseme que quizais fose unha boa ferramenta para crear un pequeno escaparate da actualidade da literatura e dos escritores. Das cousas que fan e das que lles preocupan. Aínda non estou moi familiarizado coa ferramenta, que basicamente recolecta as novas das redes sociais -facebook, twitter, linked in, Google+ – e os feeds das páxinas webs que o teñan.

Unha das penosidades de utilizar algo que descoñeces por vez primeira é que non es quen de imaxinar o que vai pasar. Así foi que Jaureguizar, coa súa actividade incesante case acapara este número. Outra das sorpresas desagradables de poñerse a facer antes de analizar e pensar foi o límite do número de fontes que se poden empregar (25) así que aquí faltanme moitos. Camilo Franco,  e Ramón Caride, entre os amigos, Chisco anda por aí, e Chesi. Tamén Fran Alonso e o admirable e admirado Manuel. O ultimamente omnipresente Tallón, e non houbo sitio para máis.

Prometo ver de afinar un pouco máis na selección, e ir cambiando de protagonistas. A ver que vos parece. Por certo, aínda que o “relato da semana” non acaba de saír cada sete días, xa podedes ler o novo. E a ligazón os que o queiran descargar como caderno ou como epub para teléfono (outro día falaremos das posibilidades dos novos teléfonos de 5 e 6″) tablet, lector ou o que sexa.

Sete días de inverno

No inverno do 2012 deume por coller a pluma. A musa asaltoume en días alternos e chegada a primavera, marchou. Nunca souben que facer con esas liñas, así que deume por deixalas á vosa disposición. Onte decidinme finalmente a facelo: tedes ese arrebato aquí. Pero podedes descargar un folleto nesta outra ligazón (Mira as instrucións para imprimir o pdf). A versión electrónica tamén está dispoñible.

É o meu agasallo de Nadal. Que vos gorente.