Mes: Xullo 2014

De qué imos vivir?

Onte escoitei a Pedro Sánchez na SER. E, aínda que, por propia natureza, desconfíe de calquera mensaxe política, paréceme un acerto que alguén teña, por fin, o valor de dicir que o problema principal do estado e de todos os pobos que o compoñen é responder a mesma pregunta que se fan todos os españois: de que imos vivir?
Non deixa de ser unha novidade oír falar ao secretario xeral do PSOE de desertización industrial, unha desertización que en boa parte foi promovida polas súas políticas de reconversión e presunto fomento da inversión extranxeira, que disimularon procesos de liquidación por derribo – e sempre sen procurar alternativa nin aos traballadores nin aos territorios- de sectores económicos enteiros, de empresas innovadoras ofrecidas en bandexa aos fondos buitre e a eses fantasmas que son as SICAV. Exemplos temos no país de sobra, R, por unha banda, e o naval de Ferrol ou Vigo, ou sector lácteo sen ir máis lonxe.
Para os que xa vivimos algo, anteriores experiencias de goberno socialista non permiten facerse moitas ilusións. O naval foi sacrificado para que catro listos entraran en Airbús, a industria informática nunca conseguíu un apoio decidido nos momentos cruciais e menos mal que quedaron os xogos, a agricultura foi laminada en todos aqueles territorios non sometidos ao financiamento bancario e o control dos distribuidores – a isto teñen contribuído, e moito, as políticas populares que auspiciaron o control da distribución alimentaria en catro mans- a deslocalización da industria textil foi alimentada de forma suicida desde as propias administracións e a investigación académica que sobrevive faino grazas á participación en proxectos con financiamento internacional, en grande medida alleos á economía do país, e insuficientes para manter unha universidade hipertrofiada e sometida ao control político, máis atento á satisfacción de desatinadas reivindicacións localistas que á formulación de institucións social e academicamente rendíveis, cando non encadeada polos personalismos e as loitas polo control das institucións por bastardos grupos de interese, que en innumerables ocasións prefiren a ruína do adversario ao propio progreso… E poderiamos seguir así todo o día.
Esta situación non é flor dun día. O proceso de latinización da economía española e a súa conversión nunha economía subsidiaria foi ben agochado no eufemismo da internacionalización e a interdependencia, nun mal calco do modelo impulsado pola “terceira vía” do laborismo anglosaxón, que desde Tony Blair leva fomentando o control financeiro da economía baixo a escusa da globalización. Así, o progresismo refuxiouse no moi louvable labor de integración de minorías non incómodas politicamente, deixándose vencer pola compoñente liberal no terreo económico, nun modelo de pacto entre o estado e os “grandes inversores”, que hoxe se revela imposible de manter porque a parte do capital entende que o pacto xa non é necesario ao non existir ameaza que afrontar.
Resulta ben absurdo que, como hoxe fan as administracións populares, se defenda a privatización dos servicios básicos -ese eufemismo no que se disfraza a xestión dos diñeiro público polas empresas propias ou dos amigos- mentres se venden empresas privadas a outras estatais foráneas (Barreras). Se a primeira traxedia de América Latina foi sempre a explotación dos seus recursos polo capital foráneo, unha ollada ao principal sector exportador da economía española -o automovilístico- é ben ilustrativo do estado da economía española ao respecto. E a segunda traxedia de Latinoamérica foi a construcción, desde Bolivar, dunha caste social -normalmente asociada á minoría branca- que obtiña a riqueza da pura e simple manipulación do estado. E ese mesmo proceso aconteceu en España con especial intensidade, desde a última administración socialista e o ingreso de capitais foráneos destinados a megalomanía pública, coa cosntrucción de infraestruturas absurdas e insostibles, como o trazado radial do AVE, e outros exemplos de sobra coñecidos. O punto de inflexión cara ao abismo produciuse baixo a administración Aznar, que creou e alimentou o gorgollón inmobiliario, acabou de impulsar a deslocalización textil e construiu un panorama económico dominado pola banca sobrevivinte ao batacazo dos noventa, o turismo e o sector inmobiliario.

Luzes

A néboa que se arrastraba polo chan na primeira hora do día ergueuse cedo, collendo camiño do ceo, para instalarse alí, tapando o sol, de onde volve caer sobre a herba, recén segada, na que os corvos andan á rebusca de serpes tronzadas pola máquina ou ratos desnortados na súa floresta arrasada. Estes son días pestosos, coa humidade criando oídio, mildeu, morrión e outros andazos. Coa complicidade da néboa, mediado xullo, boto un ollo ao exemplar de Luzes que foi presentado onte en Ourense, e detéñome en dúas crónicas. A muller kurda, pertencente a unha comunidade de adoradores do anxo caído, que aos seus cento dous anos foi ver o mar, acutifada pola guerra e as conciencias perigosamente limpas. E as cinco crónicas de Ourense, escritas por Ameixeiras, un repaso de negruras diáfanas como a vida que se nos ofrece. O mundo segue a ser un lugar hostil, e a caligrafía branca e preta das fotografías devólveme os anos nos que subiamos ao cima do viaduto xogar ás cartas, simplemente para vencer o medo e a vertixe. Desde alí, con reises e ases, ou cincos e douses, o río corría cara ao mar, sobre a mesma calixinosa desidia de todos os veráns.
Naqueles anos setenta, meu avó dicía: o mundo deu unha volta, e está pra dar outra. Agora encóntrome exactamente no mesmo punto coas súas palabras na boca, no momento impreciso no que se albisca un cambio, buscando luzes para unha noite que, como a néboa, anda instalada, máis que no ceo, na faltriqueira.
A néboa vai esfarelar contra as doce, e ás dúas van roxar as pedras. Iso non quita que este sexa un tempo pestosamente incerto, e que andemos ben escasos de Luzes. Con permiso, vou pola máquina do sulfato, queden coa revista na espreguiceira -se ainda non a leron- e vaian preparando o corpo para o vermú, que chorar non cura.

A polémica.

Na aldea de Matacán teñen un curioso costume. Cada ano escollen un veciño -iso si, que leve dez anos baixo terra- para celebrarlle unha homenaxe. O asunto serve como eixo conmemorativo da chegada da primeira colleitadora mecánica á vila, evento que conseguíu ceibar aos veciños das aterradoras xornadas da seitura, malla e outras xeiras tan simpáticas como cansinas. O asunto ven sendo unha especie de homenaxe aos tempos antigos, cando o saching ainda non conseguira o seu actual estatus de deporte olímpico, e a gadaña comezaba a gozar da súa condena ao ostracismo. Levados por un espirito inefable de complacencia nos vellos e duros tempos, para lembrar que a vida non se sostivo con garatuxas precisamente, os veciños da parroquia instituiron o “Día do Petrucio”, decidindo rescatar do olvido as habelencias de veciños destacados. Así, os últimos anos dedicouse unha lembranza a Pucho Álvarez, seiturador de sona e inventor da tricicleta: un trebello que acoplaba un remolque á bicicleta coa que se desprazaba a Castela e co que podía viaxar unha equipa de tres membros dando pedal por quendas, coa posibilidade de arrastrar sen maior esforzo unha roda de afiador, que permitía afiar os fouciños e de paso, arranxar potas, paraguas e se era o caso, mulleres. Este nomeamento xa tivo certa polémica pola cita á cantiga tradicional, que suscitou algo máis que ronchas entre a Asemblea Feminista do Fondo do Lugar. Ao ano seguinte, buscando templar os ánimos, a Conferencia de Notables, con pouca gana de andar dando explicacións, apostou sobre seguro nomeando para o evento a Marica Panadeira, que durante trinta anos rexera o forno do común con tanto tino que nin unha reclamación tivo por un guizo gastado de máis en roxar o forno.
O asunto encerellouse este ano coa escolla de Tonecho Laberca, que entre os seus moitos méritos non tiña o de ser veciño do Fondo da Vila, incumpríndose así o pacto non escrito de ir nomeando ano por ano a un do Barrio do Fondo, que, apegado ao Camiño Real, recibía sempre primeiro as novidades e axiña se converteu no centro de innovación da parroquia, – o que os encamiñou en certa medida á soberbia, ou iso di o Tucho, aveciñado na Raia do Medio- e outro de máis arriba, para non amolar demasiado aos menos dispostos aos cambios que os de embaixo. O tal Tonecho era un cantor bastante afinado, e un algo vagarote, sospeitoso sempre de incumprir coas xeiras comunais, e mesmo algo traficante de favores nos seus tempos de pedáneo. A cousa chegou a maiores cando no barrio do fondo lembraron o ano que o tal Laberca se negou a cantar na Festa da Candelaria, aducindo que os veciños de Poucas Lerias o tiñan contratado, baixo a ofrenda dunha segura malleira como non aparecese na súa verbena. No taboleiro de anuncios da capela, xusto por baixo da medida da vara, apareceron consignas como: Tonecho Lambón, fedes a castrón! e escritos de rexeitamento varios, que obrigaron á Conferencia a presentar unha nota aclaratoria negando que as cosanguinidades dos seus membros influiran na escolla, e reclamando as innumerables virtudes do eleito como cantarín e sabichón, que era o tal moi dado a expresarse con ditos vellos e casos do tempo dos mouros.
Nada parece conformar aos disconformes, e ben se percibe que este ano a celebración tinxirase coas cores da polémica, especialmente na Semana Escolar de Exaltación dos valores Matacaneiros (aviso a navegantes: isto é un simple xentilicio).
Mentres, nun inquérito sobre a questión realizado aos dous únicos mozos do lugar e á rapariga do Manuel, a única menor de doce anos que queda na parroquia, a resposta maioritaria sobre a pertinencia do nomeamento, a resposta abrumadora foi :
– O qué? É verdade que vai vir a Panorama prá festa?

We, the people…

Por enésima vez escoito esa cantarena da igualdade de servicios. Despois de pasar onte todo o día intentando conseguir unha conexión decente para poder recibir e contestar sequera as mensaxes de correo, ou consultar o facebook sen ter que botar cinco ou dez minutos para que cargue as novidades, supoño que terei que me conformar con cargarlle a culpa da miña imposibilidade ao Nordés, que arrapiñaba as etéreas ondas, alonxándoas deste lugar, que ten en común con centos de lugares do país cousas como esa imposibilidade de contar cunha conexión ADSL simplemente decente, a oscilación infame do suministro eléctrico, e outras cousiñas polo estilo.
Resulta, por demais, indignante, que calquera alternativa fóra do sistema habitual -satélite, placas solares, aeroxeradores eléctricos – estea fiscalmente gravada moi por riba de calquera sentido común. Como se a independencia -individual, oigan, simplemente- fose o máis terrible dos pecados. E xa non quero nin falar do miserable paternalismo, por non dicir altiva ignorancia, coa que se regulan as actividades propias do rural, por razóns de pura e simple comenencia dos xestores administrativos.
Por veces, quero dicir: un día si e outro tamén, parece como se os xa maioritarios habitantes das cidades, onde se constrúen as maiorías que deciden os gobernos e os seus condicionantes, consideraran ao territorio que os rodea como un xardín ao seu dispor, e aos seus habitantes unha sorte de indíxenas tan extraños como incómodos.
I think I’m gonna move to a country were the law begins: we, the people… Porque o orixinal sempre resulta mellor que a (mala) copia. Ainda que hoxe, con sol e sen vento, a cousa parece que vai mellor. Igual despois podía ir limpar… merda! Non podo usar a desbrozadora: hai perigo de incendio. Anque o orballo acabe de enchoparme as canelas ao sacar o can de paseo.

Póboa do Caramiñal

Hai viaxes que te levan cara dentro. Sen que o penses. Onte, na Póboa do Caramiñal (sigo sen querer entender de onde saíu, como se aceptou, e porqué segue aí ese invento das Pobras) chovía. Chovía con esa choiva maina e teimuda da costa, un orballo persistente e infinito que enchoupa os ósos á mínima que te descoides. Tiña un chuvasqueiro no coche que non me amparou alén de quince minutos, quince minutos investidos nunha rolda mínima pola alameda que garda a praia, espectacular e gasalleira para os días de sol. Nos de auga, o que vai por baixo da folla… Reparei nun pazo, non demasiado grande, visto desde fóra, por tras dunha igrexa interesante. Na fachada do pazo, un mármore branco testemuñaba un certo agradecemento á Condesa de Fenosa: o seu carácter lapidario convertíao nunha mancha de leite sobre a pedra, vestida de edras pola banda de Laíño. Non quixen imaxinar os xardíns interiores, protexidos por un valado de pedra de máis de tres metros de alto, e marchei corricar polas canellas da vila, suplicando inútilmente que aquela maruxia cesara nalgún momento. Entre as reformadas e ben acicaladas casas das carreiras, algunha tan estreita que o mar, ao lonxe, parecía un espellismo gris, quedan restos de tempos peores, mesmo na emblemática praza presidida pola efixie de Valle Inclán, que parece querer botarse a camiñar, deixando atrás a súa casa.
Como turista sorprendido pola choiva entrei nunha tenda, a procurar mellor amparo da auga do que traía, para atopar o rostro sorprendido do tendeiro: se houbo tempos peores, estes é certo que son ben ruíns, decía o seu rostro , amablemente dubidoso de que fora facer unha venda.
Mellor gorecido da marmaña incesante, acordei entrar nunha taberna, dando por concluído o meu chorreante periplo, e agardar sentado pola cita que me levara ao lugar. A baiuca chámase O Caldeiro de Dagda, e soubéronme a gloria os choquiños que acompañaron a cervexa da espera, mentres cismaba na personalidade do propietario, e nas semellanzas entre os mouros e os Tuatha-té- Danam, ou como sexa que se escriba o seu nome. Cando soou o teléfono marchei ao encontro de vellos amigos, tecedores de soños máis ca de palabras, para debuxar, arredor da mesa, unha conversa sobre os ausentes, os presentes, e as obras de Deus e do demo, neste mundo onde a maiúscula ten tan poucos servidores. Como bo lengoretas compráceme asañarme nos froitos da vanidade, unha teima que nestes momentos ofrece múltiples oportunidades, aínda que hai que procurar non excederse, e non varrer da mesa as faragullas da esperanza. Chegada a hora da partida, lembrei o cabalo pardo que me recibira á entrada da vila. Poucas cousas hai tan tristemente fermosas como un cabalo atado e so á beira dunha estrada. O cabalo -ou égoa, que desde o coche non puiden verlle a matrícula- comiscaba nas herbas, detrás dun arcén amplo. De regreso xa non o vin, e regresei cabalgando nun sorriso.
Á noite, entre os afectos cotiáns, vin resistir a Costa Rica ata o azar dos penaltis. Aí estamos.

Días sen liña

Hai días nos que as horas galopan. Outros nos que o tempo embaira, non corre, como se afogara coa soa perspectiva de avanzar. Días de humor indeciso, que se erguen sollíos e dan media volta para se vestir de trono. Ultimamente estes son os máis abondosos. O verán non da chegado, atrásase, coma un tren descabalgado e silandeiro. As anduriñas voan baixo, e as formigas voadoras reméxense, dubidosas, no vento.
Outras criaturas móvense con pes de lá na atmósfera húmida da tarde, outra vez despexada. Hai un cento de cobras agachadas entre a herba. Non se ven, pero están aí. Agardando, esfameadas, por un botín calquera.
As agullas non avanzan, o mesmo aire parece gastado, infamemente melancólico. Días sen liña no almanaque da memoria.

Saíndo da crise

Onte, algo amusgado e tristeiro, decidín saír buscar a cea, que o frigorífico estaba baleiro. Meu ánimo non era o mellor, que acababa de entender -corríxanme se erro- nunha emisora de radio, que a nova lei de educación vaise financiar, nunha parte importante, con cartos provintes do fondo social europeo, e iso pareceume como querer educar aos teus fillos cos cartos do veciño. E hai que ser parvo para non saber como acaban esas contas.
De camiño, parado no semáforo, vin un amigo sentado na barra dun café que frecuento con menos asiduidade da que gostaria. Había tempo que non o vía, e decidín atrasar un chisco a cea, para ir saudalo e tomar unha cervexa, falando desas cousas das que falas cos amigos. O home estaba aínda peor ca min. Confesoume que, despois de meses liquidando os aforros, tiña que despedir unha empregada excelente, simplemente porque non tiña traballo para ela, e case nin para el. Así que non falamos do mundial nin cousa que se lle pareza, como poden comprender.
Xa tarde, deixamos a parola e fun pola cea, a por un par de hamburguesas para matar a fame, que xa me estaba rillando o bandullo. O local estaba a punto de pechar, pero, con esa confianza que dan os anos, non me deixaron marchar sen comer, e mesmo me convidaron a facelo alí, en troques de levalas simplemente para casa e deixalos pechar á súa hora. A parexa ten dous fillos. A rapaza, despois de estudar todo o que puido e máis, traballa de seis a seis, e está estudando un idioma estranxeiro para ver se lle sae outro traballo, que catro horas extraordinarias gratis e diarias é moito pedir, ainda que ninguén levante a voz, apertados todos pola hipoteca ou o simple medo á quedar sen nada, coma tantos. O rapaz traballa oito horas, e está contento. En Alemaña. Probablemente a rapaza tamén marche. Deixeinos alí, acabando de limpar e recoller, afacéndose, mal, a esas distancias, a esa sensación de que, canto máis preparado esteas, menos posibilidade tes de atopar un traballo decente, e volvín para casa, tratando de decidir se pagaba ou non a pena contalo. Entroume o sono, e pospuxen a decisión.
Agora, co día, e despois de oír as noticias da mañá, confeso que isto non é todo o que teño que dicir, pero paréceselle bastante.
Teñan bo dia.